Documentaire ‘Gedwongen Geloften’ belicht strijd tegen huwelijksdwang, huwelijkse gevangenschap, huwelijkse uitbuiting en achterlating

Documentaire ‘Gedwongen Geloften’ belicht strijd tegen huwelijksdwang, huwelijkse gevangenschap, huwelijkse uitbuiting en achterlating

De documentaire Gedwongen Geloften was afgelopen week te zien op het Movies That Matters Festival in Den Haag en is maandag 30 maart om 21.20 uur te bekijken op NPO 3 bij BNNVARA. In de film wordt het werk van onze directeur, mensenrechtenactiviste Shirin Musa, gevolgd. Zij zet zich in voor vrouwen die tegen hun wil worden uitgehuwelijkt en vervolgens vast komen te zitten in een huwelijk. De verhalen van slachtoffers worden uit veiligheidsredenen verteld door actrices.

De documentaire is gemaakt door Roxanne Herder en Eva Strating, die eerder Femicide (BNNVARA) maakten. Volgens de makers is er nog altijd te weinig aandacht voor geweld tegen vrouwen, waaronder huwelijksdwang. Veel mensen denken dat dit probleem niet in Nederland voorkomt, maar wij zien dagelijks dat de impact groot en vaak onzichtbaar is.

“Hoe kunnen meisjes zomaar verdwijnen?”

Het idee voor de film ontstond na een gesprek met een jonge vrouw die tegen haar wil dreigde te worden uitgehuwelijkt in Pakistan. Dat riep de vraag op hoe het mogelijk is dat meisjes uit Nederland soms zelfs onder toezicht van instanties kunnen verdwijnen.

Huwelijksdwang is ook een Nederlands probleem

Wij benadrukken dat huwelijksdwang niet alleen voorkomt in migrantengemeenschappen, maar ook in andere delen van de samenleving. Daarom bevat de film diverse verhalen, waaronder dat van een vrouw uit een gereformeerde kerkgemeenschap. Harde cijfers ontbreken, maar wij zien dat veel slachtoffers nog altijd onvoldoende hulp krijgen door gebrek aan bewustwording.

Rol van Femmes for Freedom: ingrijpen waar hulpverlening faalt

Wij pakken alleen zaken op wanneer de reguliere hulpverlening faalt en vrouwen nergens anders terecht kunnen. Daarbij doen wij altijd grondige factchecking voordat wij in actie komen. Onze interventies zijn gebaseerd op zorgvuldig geverifieerde casuïstiek.

Het verhaal van Sarah (Somalisch-Nederlands)

In de documentaire komt Sarah naar voren. Een deel van de context ontbreekt, niet omdat deze onbelangrijk is, maar omdat niet alle complexe feiten en juridische lagen in een documentaire kunnen worden opgenomen.

In 2011 en 2012 werd zij door alle instanties weggestuurd, inclusief Fier. Haar verhaal vormde voor ons de aanleiding om te lobbyen voor structurele oplossingen, wat uiteindelijk leidde tot de oprichting van het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA) in 2015.

Wij wijzen daarnaast op het amendement van Han ten Broeke uit 2016, waardoor slachtoffers actief opgespoord moeten worden en recht hebben op volledige repatriëring.

Wat in de film niet zichtbaar is: na haar terugkeer in Nederland was Sarah nog steeds religieus getrouwd met haar echtgenoot in Somalië. Daardoor bleef sprake van huwelijkse gevangenschap. Sarah reisde opnieuw naar Somalië om het huwelijk te ontbinden, maar werd opnieuw achtergelaten. Wij hebben vervolgens een tweede ticket naar Nederland gefaciliteerd.

Het verhaal van Nadia (Afghaans-Nederlands)

Ook bij Nadia ontbreekt een deel van de context. De werkelijkheid is complexer dan wat binnen de grenzen van een film kan worden weergegeven.

Zij nam contact op met de Nederlandse ambassade, het ministerie van Buitenlandse Zaken en de Politie. Haar zaak werd afgestemd met het LKHA en uiteindelijk werd zij via VluchtelingenWerk naar ons doorverwezen.

Wij stellen de vraag hoe het mogelijk is dat wij tot een oplossing komen, terwijl andere instanties tekortschieten. Nadia heeft vier kinderen en wordt door Nederland nog steeds als getrouwde vrouw beschouwd. Ook hier is sprake van huwelijkse gevangenschap: hereniging met haar kinderen kan alleen plaatsvinden als haar echtgenoot toestemming geeft en meewerkt aan DNA-onderzoek.

Het verhaal van Deborah

Het verhaal van Deborah laat zien hoe weinig kennis er bij professionals bestaat over huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap, met grote gevolgen. Haar dossier lag zeven jaar stil bij de politie in de Biblebelt. Daarna werd zij doorverwezen naar het LKHA en vervolgens naar ons.

Hoewel Deborah aangifte deed, is haar zaak geseponeerd. Inmiddels loopt een artikel 12-procedure om vervolging alsnog af te dwingen.

Structureel probleem: ambtelijke weerstand

Wij opereren op het snijvlak van wetgeving en praktijk. Via de Tweede Kamer hebben wij bijgedragen aan wetgeving, moties en beleidsveranderingen. Toch zien wij dat wij, ondanks herhaalde verzoeken vanuit de Kamer, niet structureel worden betrokken bij casuïstiek door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hierdoor blijft er een kloof bestaan tussen beleid en uitvoering.

Wat moet er gebeuren?

Wij erkennen dat Nederland als enige EU-lidstaat stappen heeft gezet in de erkenning van huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap, maar benadrukken dat verdere versterking noodzakelijk is.

Op lokaal niveau moeten gemeenten actiever onderzoek doen naar meisjes en vrouwen die van de radar zijn verdwenen voor de uitvoering van de dochterregeling. Ook moet kritisch worden gekeken naar de toepassing van de BRP-circulaire die huwelijksdwang en achterlating moet voorkomen.

Op landelijk niveau is veel bereikt met wetgeving en moties, maar de implementatie loopt achter. Wij waarschuwen dat huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap vormen van geweld tegen vrouwen zijn die kunnen escaleren tot femicide. Toch worden deze risico’s nog onvoldoende herkend en niet structureel als ‘red flag’ opgenomen in beleid en hulpverlening.

Daarnaast moet het amendement van Han ten Broeke uit 2016 niet alleen formeel, maar ook daadwerkelijk naar letter en geest worden uitgevoerd. Dit betekent dat de actieve opsporing van slachtoffers en hun volledige repatriëring geen papieren verplichting mogen blijven, maar consequent en doeltreffend in de praktijk moeten worden gerealiseerd, met prioriteit voor veiligheid, terugkeer en duurzame bescherming.

Verder pleiten wij voor verbeteringen in consulaire hulp in het buitenland, opname van deze problematiek in seksuele voorlichting en aanpassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap, zodat slachtoffers hun nationaliteit niet verliezen bij onvrijwillig verblijf in het buitenland.

De Kamer heeft de regering expliciet gevraagd om de implementatie van de dochterregeling samen met ons op te pakken. Tot op heden is daar geen actie op ondernomen. De regeling moet volgens ons barmhartig en ruimhartig worden toegepast, zodat slachtoffers daadwerkelijk beschermd worden.

Europese en internationale inzet

Op Europees niveau wordt door Assita Kanko gewerkt aan erkenning van slachtoffers van huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap als kwetsbare groep binnen consulaire bescherming. Wij voeren hierover gesprekken met Eurocommissaris McGrath.

Internationaal zetten wij ons in voor formele erkenning van huwelijkse gevangenschap als mensenrechtenschending. Wij pleiten onder meer voor de instelling van een VN-dag tegen kindhuwelijken, gedwongen huwelijken en huwelijkse gevangenschap, en voor structurele verankering van dit thema in mensenrechtenbeleid van Buitenlandse Zaken en internationale lobbyagenda’s.

Onze boodschap

Met Gedwongen Geloften maken wij zichtbaar dat huwelijksdwang, achterlating, huwelijkse gevangenschap en huwelijkse uitbuiting geen privékwesties zijn, maar ernstige mensenrechtenschendingen. Deze praktijken vragen om actieve bescherming en handhaving op basis van de mensenrechtenverdragen die wij hebben geratificeerd.