Uitspraak eerwraakzaak Ryan: erkenning van schuld, maar geen volledige verantwoordelijkheid

Femmes for Freedom (FFF) verwelkomt de uitspraak van de rechtbank in de eerwraakzaak van Ryan. De hoge celstraffen voor de vader en broers doen recht aan de ernst van deze gruwelijke moord. Van groot belang is dat de rechtbank de broers heeft veroordeeld voor zwaar medeplegen, en niet slechts voor medeplichtigheid. Ook wie de moord niet eigenhandig pleegt, maar deze mogelijk maakt, aanjaagt of legitimeert, draagt volledige verantwoordelijkheid.

Helaas blijven andere betrokkenen buiten schot

Tegelijkertijd is FFF diep teleurgesteld dat de moeder en andere familieleden buiten schot blijven, terwijl hun rol moreel én feitelijk niet te ontkennen is. In een appbericht schrijft de moeder over haar dochter: “Die meid is een slet, ze verdient het om gedood te worden”, waarop een van de broers antwoordt met “Ja”. Dit laat zien hoe eerwraak ontstaat: niet als een individuele daad, maar als het resultaat van collectieve overtuigingen, aanmoediging en goedkeuring binnen families en gemeenschappen. Dat deze uitingen geen juridische consequenties hebben gehad, is een pijnlijk gemis.

Eerwraak als uiting van structurele genderongelijkheid

Eerwraak en eergerelateerd geweld zijn schadelijke praktijken die in Nederland geen enkele plaats mogen hebben. In een rechtsstaat waarin veiligheid, vrijheid en gelijkheid kernwaarden zijn, is het onaanvaardbaar dat meisjes en vrouwen hun fundamentele rechten op zelfbeschikking, emancipatie en integratie worden ontnomen.

Deze zaak laat de schrijnende genderongelijkheid zien die eergerelateerd geweld kenmerkt: mannen genieten vrijheid in hun sociale en relationele keuzes, terwijl vrouwen voor vergelijkbaar gedrag worden gestigmatiseerd als ‘verwesterd’ en daarvoor worden gestraft. In het uiterste geval met dodelijk geweld.

Feiten vragen om gerichte preventie, niet om wegkijken

Uit onderzoek van het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld (LEC EGG) en het Kennisplatform Inclusief Samenleven blijkt dat eerwraak en eergerelateerd geweld binnen de Syrische gemeenschap in Nederland relatief vaak voorkomen. Dit gegeven vraagt om gerichte preventie, duidelijke normstelling en politieke moed. Wegkijken of relativeren is geen optie wanneer mensenlevens op het spel staan.

Causale verband: eergerelateerd geweld, eerwraak en femicide

FFF benadrukt het directe causale verband tussen eergerelateerd geweld, eerwraak en femicide. Eerwraak is geen op zichzelf staand fenomeen, maar een extreme uitingsvorm van structureel geweld tegen vrouwen. Het begint vaak met controle, isolatie, bedreigingen, huwelijksdwang of gedwongen achterlating en kan eindigen in femicide.

Femmes for Freedom hanteert hierbij de definitie van femicide van het European Institute for Gender Equality (EIGE), die breder en vollediger is dan de beperktere definitie van UNODC. Volgens EIGE gaat het om het doden van vrouwen en meisjes omdat zij vrouw zijn, vaak voorafgegaan door gendergerelateerd geweld, controle en onderdrukking. Wie eergerelateerd geweld niet serieus aanpakt, accepteert daarmee het risico op femicide.

Oproep voor structurele en bindende maatregelen

Femmes for Freedom roept de politiek en het nieuwe kabinet op tot de volgende maatregelen:

1. Duidelijke normstelling bij aankomst in Nederland

Nieuwkomers moeten vanaf dag één expliciet worden geïnformeerd over de Nederlandse wetgeving en het absolute verbod op schadelijke praktijken zoals eergerelateerd geweld, eerwraak, huwelijksdwang, gedwongen achterlating, huwelijkse gevangenschap, huwelijkse uitbuiting en vrouwelijke genitale verminking. Niet pas op het moment dat zij starten met taal- en inburgeringscursussen. Overtreding moet onmiskenbaar leiden tot ernstige strafrechtelijke consequenties, conform de verplichtingen die Nederland heeft onder het Istanbulverdrag en CEDAW.

2. Verbreding van de aanpak femicide

In de recent door de Tweede Kamer aangenomen en breed gesteunde initiatiefnota Femicide van Songül Mutluer moeten huwelijksdwang, gedwongen achterlating, huwelijkse uitbuiting, vrouwelijke genitale verminking, eergerelateerd geweld en eerwraak expliciet worden opgenomen als donkerrode vlaggen die kunnen leiden tot femicide. Alleen een brede en integrale definitie doet recht aan de realiteit van vrouwen die gevaar lopen.

3. Verplichte voorlichting in het onderwijs

Er moet structurele voorlichting komen op basis- en middelbare scholen, naar Brits voorbeeld. Kinderen moeten binnen het reguliere curriculum seksuele voorlichting, les krijgen over onderwerpen als eergerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking en huwelijksdwang. Preventie begint bij kennis, normstelling en het bespreekbaar maken van taboes. Juist voor jongeren die opgroeien tussen verschillende normenstelsels.

4. Internationale en Europese afspraken over uitlevering en verantwoordelijkheid

Met Syrië moeten, naast afspraken over wederopbouw en terugkeer, ook concrete afspraken worden gemaakt over medewerking aan de uitlevering van Nederlanders met een vluchtelingenachtergrond die in Nederland een ernstig misdrijf plegen en vervolgens vluchten naar het land van herkomst.
Daarnaast moeten deze afspraken nadrukkelijk in EU-verband worden gemaakt. Deze vormen van geweld stoppen niet bij de landsgrenzen. Het mag nooit zo zijn dat iemand die zijn eigen kind vermoordt, zijn straf kan ontlopen.

5. Naar een Europees emancipatie- en integratiepact

Femmes for Freedom pleit, naast het Europese migratiepact, voor een EU-breed emancipatie- en integratiepact. Integratie zonder emancipatie is een lege belofte. Gelijke rechten, vrouwenrechten en kinderrechten moeten de harde ondergrens vormen van elk Europees migratie- en integratiebeleid.

Eer mag nooit dodelijk zijn

De zaak van Ryan laat zien wat er gebeurt als eer boven mensenlevens wordt geplaatst. Femmes for Freedom blijft zich onverminderd inzetten voor een samenleving waarin de rechten en levens van meisjes en vrouwen onvoorwaardelijk worden beschermd. Eer mag nooit dodelijk zijn.